Neofobia żywieniowa u dzieci.

Neofobia żywieniowa u dzieci.

Wybiórczość pokarmowa.

Coraz częściej zgłaszają się do mnie rodzice z dziećmi, które mają problemy z jedzeniem. Takie dzieci boją się spróbować czegokolwiek nowego, odmawiają jedzenia produktów, które odbiegają wyglądem od tego co do tej pory jadły. Ich dieta jest bardzo ograniczona i monotonna.

 Neofobia  żywieniowa to postawa  wobec  żywności objawiająca  się  unikaniem  spożywania  nowych produktów lub ogólnie  niechęcią  do  ich  spróbowania.  Neofobię żywieniową określa się jako zaburzenie  należące  do  zaburzeń  „wybiórcze jedzenie”, które wg. klasyfikacji Chatoor mieszczą się w szerszej grupie tj. sensoryczne awersje pokarmowe.

Bardzo często zdarzają się  określenia takich osób jako  wybrzydzające, grymaszące,  mimo  iż  zaburzenia  te należą do tej samej grupy, to jednak istnieje różnicowanie między nimi.  Różnica  między neofobią  żywieniową  a  wybrzydzaniem czy grymaszeniem  polega  na tym, że dziecko grymaszące odmawia jedzenia produktu,  który  wcześniej  lubiło  i jadało ale  również nowych  produktów  ze  względu  na  ich  strukturę, barwę,  podczas  gdy  dziecko  neofobiczne  przejawia postawę  niechęci  do  jedzenia  nieznanych  mu produktów (także tych wyglądających  na  nieznane, ale podanych  w  innej  formie  niż zazwyczaj).  Grymaszenie, wybrzydzanie przy posiłku pojawia się najczęściej u dzieci ok. 2-3. roku i jest zjawiskiem przejściowym, często w ten sposób wyrażają swoją autonomię co idzie w parze z etapem rozwoju.

Neofobia żywieniowa zwykle objawia się w wieku 2-6 lat. Dziecko do pierwszego roku życia często jest otwarte na nowe smaki. Warto ten moment wykorzystać na poznawanie wielu smaków, nie tylko tych, które lubi matka.

W badaniu w populacji dzieci polskich co dziesiąte dziecko miało wysoki poziom neofobii żywieniowej (10,8%), największy  odsetek  dzieci  z wysokim  poziomem  neofobii  zaobserwowano  w  grupie  dzieci  5-6-letnich. Jak widać jest to dość powszechny problem.

Skąd bierze się neofobia żywieniowa?

  • Neofobia jest cechą  uwarunkowaną  genetycznie w 70-78% jednak 25% tej wariancji jest zależna od  czynników środowiskowych takich jak np. odżywianie w okresie prenatalnym, sposób żywienia w okresie niemowlęcym i wczesnego dzieciństwa; osobowość, nawyki żywieniowe oraz  styl życia.
  • Preferencje smakowe kształtują się już w łonie matki. Ekspozycja na różne  smaki  w  łonie matki ma  wpływ na późniejszy  stopień akceptowania  nowych  produktów.  Smaki  pokarmów  przenikają do wód płodowych, które dziecko połyka. Po 38 tygodniu ciąży połyka ich ok. 500ml dziennie. Przeprowadzono badania, w których zaobserwowano, iż dzieci których matki w 3. trymestrze ciąży piły sok marchwiowy  chętniej  jadły  przecier  marchwiowy przy pierwszym kontakcie z tym produktem  wprowadzanym do diety.
  • Fakt, że szczyt neofobii nie występuje w okresie niemowlęcym, ale później w wieku wczesnego dzieciństwa dowodzi, że mimo genetycznego podłoża  neofobia żywieniowa  jest  silnie zdeterminowana  przez czynniki  środowiskowe  w  tym  zachowania  żywieniowe rodziców, zatem może być również postawą  wyuczoną. Preferencje  smaku  słodkiego zmieniają się pod wpływem  doświadczeń  związanych  z  żywnością.
  • Z badań  Beauchamp  i  Moran  wynika,  iż  bezpośrednio po urodzeniu wszystkie badane dzieci (199 noworodków)  preferowały  słodzoną  wodę  w  porównaniu  z wodą  niesłodzoną.  Po  ukończeniu 6 miesiąca  życia  preferencje  dziecka względem  słodzonej  wody  były warunkowane  jego dotychczasowymi doświadczeniami. Dzieci, których matki podawały słodzoną wodę,  wykazywały  większe preferencje względem słodzonej wody, niż dzieci które nigdy jej nie piły. Dzieci w wieku przedszkolnym,  którym  zaproponowano  trzy  rodzaje  serka tofu,  zwykły,  solony  i słodzony,  wybierały  ten  rodzaj, który był im znany, co sugeruje, że smak słodki  jest  bardziej  preferowany,  ale  tylko  w  znanym kontekście żywnościowym.
  • Zdaniem psychologów na postawę wobec  żywności  ma wpływ  znajomość produktu,  „nowa  żywność” podobnie  jak  wszystko co nowe powoduje konflikt, ponieważ z jednej strony to co nowe wywołuje napięcie, strach, z drugiej zaś strony  wywołuje  zainteresowanie  i  ciekawość.  Tak więc łatwiej jest zaakceptować nowy smak, (potrawę) jeśli jest on podawany  z  produktem  już  znanym,  czyli    z  keczupem  u  dzieci  starszych  lub  nowy  produkt  w  ramach  rozszerzania  diety  u  niemowląt  z  mlekiem mamy.  W  badaniach  Pliner  i  wsp.  zaobserwowali,  że  dodatek  znanego  sosu  do  nieznanej  potrawy  sprawił,  że  dzieci  kosztowały  ją  chętniej  w porównaniu do tego samej potrawy bez sosu.
  • Sposób karmienia ma kluczowe znaczenie na kształtowanie postaw względem żywności. Posiłki jakie są podawane przez rodziców mają znaczący wpływ na rozwój określonych preferencji żywieniowych ich dzieci.  Już  w  trakcie karmienia  piersią  dziecko  uczy  się  określonych smaków poprzez mleko matki, im bardziej urozmaicona jest dieta matki  tym  więcej  nowych  smaków próbuje dziecko.  Zbyt  późne  wprowadzanie  nowości w menu  dziecka  lub  zbyt szybka rezygnacja z podawania nowego pokarmu po negatywnej reakcji dziecka to  jeden  z  powodów  późniejszej niechęci  do jedzenia określonych produktów. Jak wynika  z  najnowszych  badań  przeprowadzonych  w  Centrum Zdrowia Dziecka, niemowlęta mają zbyt późno rozszerzaną  dietę,  17%  dzieci  6-miesiącznych  jadało  wyłącznie  posiłki  mleczne,  które  dominowały również  w  jadłospisie  rocznych  niemowląt.  Jednym  z  rodzajów  uczenia  się  jest  uczenie  się  przez zmysły, czyli doświadczanie nowych smaków. Z badań wynika, iż dopiero  próbowanie  określonej nowej żywności ok. 10 razy powoduje jej akceptację.
  • Ważny wpływ w  zmniejszaniu  postawy  neofobicznej  będzie  miał  również  proces  uczenia się  przez  zmysł  dotyku,  zwłaszcza  dla  małych dzieci  poniżej    roku  życia.  Doświadczenia  z  żywnością  poprzez  jedzenie  palcami,  dają  możliwość  poznania  nowego  produktu,  oswojenia  się  z jego wyglądem, konsystencją, fakturą a w konsekwencji do zaakceptowania go.
  • Bardzo dużą rolę w procesie kształtowania postaw odgrywają relacje panujące między matką a dzieckiem. Atmosfera panująca w trakcie spożywania posiłków w tym zachowania takie jak narzekanie podczas jedzenia posiłków,  nagradzanie  dzieci  smakołykami za zjedzenie nielubianych przez nie posiłków, przyczyniają  się  do wzrostu  poziomu  niechęci  dziecka do zjadanych pokarmów.
  • Dziecko uczy się również przez naśladowanie zachowań. Dziecko obserwujące matkę jedzącą określony produkt, łatwiej dawało się namówić na spróbowanie nowości.

Neofobia żywieniowa stanowi istotny problem zarówno z psychologicznego, jak i dietetycznego punktu widzenia. Konsekwencje zdrowotne neofobii żywieniowej odnoszą się przede wszystkim do potencjalnie utraconych korzyści z powodu mało urozmaiconej diety i ograniczenia spożycia grup produktów bogatych w wartościowe składniki odżywcze.

Ocena poziomu neofobii jest istotna z punktu widzenia zmniejszenia ryzyka oddziaływania  złej  diety  na  występowanie  chorób dietozależnych,  jak  również  możliwości  modyfikacji tej postawy, poprzez edukację żywieniową dzieci oraz rodziców.

 

 

Postępowanie z dziećmi z neofobią żywieniową.

  • Posiłki należy podawać w minimalnej ilości i o stałych porach.
  • Nowy pokarm mieszać ze znanym.
  • Dany pokarm proponować dziecku wielokrotnie.
  • Jeśli dziecko krztusi się przerwać karmienie i dać produkt, który przypomina ulubione rodzaj 
  • Próbować zostawić jedzenie w zasięgu dziecka, niekoniecznie mu je oferując.
  • Dbać o pozytywną atmosferę w trakcie posiłku (nie narzekać z powodu zjedzenia zbyt małych ilości).
  • Za spróbowanie nowego produktu stosować nagrody w postaci pochwały, wspólnej zabawy a nie słodyczy
  • Dawać możliwość samodzielnego jedzenia, u małych dzieci również rączkami.

 

 

Warto skonsultować się ze specjalistami w tej dziedzinie. Prowadzona jest specjalistyczna pomoc dla takich osób jednak jest to bardzo długi proces. Wymaga to pracy terapeutów ale przede wszystkim całej rodziny.

Terapie z których może korzystać dziecko z neofobią:

  • Terapia z psychologiem specjalizującym się w neofobii żywieniowej
  • terapia integracji sensorycznej
  • terapia twarzy
  • terapia taktylna/ systemu dotykowego

 

 

 

Źródła:

  1. Neofobia żywieniowa u dzieci. Paulina Łoboś, Anna Januszewicz. Postgraduate studies – Psychodietetics, SWPS University of Social Science and Humanity, Wroclaw, Poland.
  2. Neofobia żywieniowa jej uwarunkowania i konsekwencje zdrowotne. Agnieszka Kozioł-Kozakowska, Beata Piórecka. Standarty medyczne/ Pediatria  2013   1 2-6.

Dodaj komentarz